UNESCO’nun 25 Mart 2026’da yayımladığı “Küresel Eğitim İzleme Raporu 2026: Erişim ve Hakkaniyet” (Global Education Monitoring Report 2026: Access and Equity), eğitim dünyasının bugünkü fotoğrafını oldukça samimi ve düşündürücü bir dille çekiyor. Rapora göre, dünya genelinde eğitime erişim ve fırsat eşitliği konularında büyük hayaller kurulmuştu ancak gerçekler biraz daha farklı ilerliyor…
Raporun can alıcı noktalarını ve özellikle Türkiye’yi ilgilendiren kısımları şöyle özetleyebilirim:
Görünmez Bir Kriz: Okula Gidemeyen Çocuklar
Raporun en sarsıcı verisi, dünya genelinde okul dışında kalan çocuk ve genç sayısının son yedi yıldır üst üste artarak 273 milyona ulaşmış olması. Çatışma bölgelerindeki veriler de eklendiğinde bu sayı aslında 286 milyona kadar çıkıyor. Yani her ne kadar kayıtlı öğrenci sayısında geçmişe göre bir artış olsa da, en dezavantajlı çocuklar ne yazık ki hala sistemin tamamen dışında kalmaya devam ediyor.
Rapor Neleri İnceliyor?
Rapor, eğitimi sadece sınıfa girmek olarak değil, orada kalabilmek ve başarıyla mezun olabilmek olarak da görüyor. Temel başlıklar şu şekilde sıralanmış:
- Okul Öncesi Eğitim: Kayıtların 2015’ten bu yana yavaşladığına dikkat çekiliyor.
- İlköğretim ve Ortaöğretim: Eğitimi tamamlama hızının çok yavaş olduğu vurgulanıyor.
- Eğitim Sonrası Süreç: Üniversite ve yükseköğretimdeki devasa genişleme ele alınıyor.
- Hakkaniyet (Fırsat Eşitliği): Paranın ve imkanların en çok ihtiyacı olan öğrencilere ulaşıp ulaşmadığı sorgulanıyor.
Ülkelere Verilen Mesaj: “Sadece Okul Yapmak Yetmez”
UNESCO, dünya devletlerine net bir mesaj veriyor: Sadece bina inşa ederek veya bütçeyi artırarak sorunu çözemezsiniz. Önemli olan, paranın yoksul, kırsalda yaşayan veya engelli çocuklara “hakkaniyetli” bir şekilde dağıtılmasıdır. Şu an dünyadaki her 10 ülkeden sadece birinin bu konuda yeterince güçlü bir politikası var.
Türkiye ve Bölgesel Bakış
Türkiye’nin de dahil olduğu “Kuzey Afrika ve Batı Asya” bölgesine baktığımızda, durumun hem umut verici hem de zorlu tarafları var:
- Okullaşma Oranları: Bölgemizde ilkokul çağındaki çocukların %9’u, lise çağındakilerin ise %27’si hala okul dışı kalıyor.
- Mezuniyet Başarısı: Türkiye özelinde verilere bakıldığında; ilkokulu bitirme oranı %98, ortaokulda %96 ve lisede %87 civarında seyrediyor.
- Temel Sorunlar: Bölge genelinde özellikle okuma ve matematik gibi temel becerilerde “asgari yeterlilik” düzeyine ulaşma konusunda hala katedilmesi gereken çok yol var.
Özetle bu rapor; eğitimin bir ayrıcalık değil, herkes için erişilebilir bir hak olması gerektiğini ve mevcut hızla devam edildiğinde dünyada lise mezuniyet hedefine ancak 2105 yılında ulaşabileceğimizi hatırlatarak hepimizi acil eyleme çağırıyor.
Kaynak: https://www.unesco.org/gem-report/en/publication/equity-and-access